Ƒuta ƒe yame si xɔ dzo eye tsi le eme
Esi fiadu la le Golfe de Guinée to ta la, atsiaƒu ƒe ya fafɛ ƒona le eme, gake tsi gakpɔtɔ le yame geɖe le ƒea katã me kloe. Dzoxɔxɔ metrɔna boo le ɣeyiɣiwo dome o; tsidzadzae ɖoa Lomé-nɔlawo ƒe agbenɔnɔ ƒe ɖoɖo.
Ɣekaɣie tsidzadza gãwo dzana?
Tsidzaɣi gã la dzea egɔme le printemps me eye wòyia ɖe été ƒe titina, eye tsi dzana wu le juin me zi geɖe. Le juillet 2023 me la, KOACI gaƒo nu tso dua ƒe nɔnɔme ŋu le tsidzadza aɖewo megbe kple yame ŋuti nyagblɔɖi siwo woɖe ɖe go.
Tsidzaɣi sue le automne me
Le août ƒe ŋɔdzi sue megbe la, tsidzaɣi evelia si le kpuie wu gbɔna le septembre kple octobre me. Ewɔa nuku na ame yeye siwo bu be tsidzaɣi la wu enu xoxo, eye wògate ŋu yɔa du titina ƒe tsimɔwo fũ.
Harmattan le ƒuta
Tso décembre va ɖo février me la, ya ƒuƒui si tso Sahara ate ŋu aɖo Lomé. Dziƒo zua ɣie abe notsi ene, ʋuʋudedi nɔa nu sia nu dzi eye ŋdi ɣeyiɣiwo fana wu. Ame siwo le asthme lém kple ɖeviwo ƒe gbɔgbɔmɔwo veana wo zi geɖe.
Kɔƒe siwo me tsi ɖɔna
Teƒe siwo le anyigba gbɔ, bas-fonds kple Bè ƒe lagune ƒe to la yɔna kaba ne tsi sesẽ dza. Hafi nàxɔ xɔ na haya la, kpɔ míaƒe axa xɔwo na haya le Lomé eye nàbia aƒelikawo ne tsi ɖɔ le mɔa dzi kpɔ.
Nyanana tso tsidzadza sesẽ ŋu le anyiehe
Nyanana ɖona edziedzi be tsidzadza sesẽ kple tsiɖɔɖɔ ava dukɔa ƒe anyiehe, nutome si me fiadu la le. Nyadzɔdzɔgbalẽwo kple radiowo kakaa nyanana siawo, eye wodea dzi ƒo na ame be woaƒo asa na mɔzɔzɔ siwo mehiã o le tsidzadza sesẽ ɣeyiɣiwo.
Zémidjan dzi yiyi le tsidzadza me
Tsidzadza sesẽ trɔa mɔ aɖewo wozua tɔsisiwo eye wòwɔnɛ be moto-taxi dzi yiyi zua afɔku. Mɔzɔzɔwo didina, mɔ ƒe asiwo dzina eye ʋu aɖewo tsina tsi me. Ɖo ɣeyiɣi geɖe ɖe vo be nàɖo yameʋudzeƒe alo kpekpe vevi aɖe.
Ƒuta ƒe gbagbã kple atsiaƒu ƒe ʋuʋu
Ƒuta si le dua ƒe ɣedzeƒe, le Baguida kple Aného mɔ dzi la, le gbagbãm le atsiaƒu ta. Ne atsiaƒu le ʋuʋum sesĩe la, tsileleɖe le Lomé ƒe ƒutawo, siwo ƒe tsiʋuʋuwo ŋu woƒoa nu tsona, nye afɔku: bia ame siwo le afima hafi nàge ɖe tsi me.
Ale si nàdzra wò xɔ ɖo na tsidzaɣi
Xɔtatɔ ƒe tsimɔwo kplɔkplɔ, xɔtatɔ kpɔkpɔ kple dɔwɔnuwo kple agbalẽwo tsɔtsɔ ɖo dzi ɖea nugbegblẽ geɖe ɖa. Xɔtɔ si le xɔ tum la nakpɔ ale si tsi sina le anyigba la dzi; míaƒe axa anyigba siwo le dzadzram le Lomé ɖoa ŋku edzi be nàkpɔ ne tsi ɖoa afima.
Yame kple lãmesẽ le Lomé
Tsi si tsi tre ɖe teƒe ɖeka naa mu dzina ɖe edzi, eye asrã dzi ɖena; tsiɖɔɖɔ hã hea dɔ siwo tsi kplɔna vana. Moustiquaire si me atike le, tsi dzadzɛ noono kple dɔyɔla gbɔ yiyi kaba ne ŋutilã xɔ dzo enye aɖaŋu siwo lãmesẽ ŋuti dziɖuɖuwo ɖona.
Ɣeyiɣi kae nyo be woava fiadu la?
Mɔzɔlawo tiaa ɣeyiɣi ƒuƒui si tso novembre va ɖo mars zi geɖe, togbɔ be harmattan le eme hã, be woakpɔ dzidzɔ le asiwo, ƒuta kple modzakaɖeƒewo. Ne èdi be yeado le dua me la, míaƒe axa mɔzɔzɔ le Togo ɖe mɔ siwo dzi nàto la fia.
Afikae woaxlẽ egbe ƒe yame ŋuti nyagblɔɖiwo le?
Xexeame ƒe yame ŋuti applications naa nu si ate ŋu adzɔ, gake nyanana siwo dziɖuɖua ɖe la tso dukɔa ƒe yame ŋuti dɔwɔƒe gbɔ, eye dziɖuɖu ƒe television, radiowo kple Togo ƒe internet dzi nyadzɔdzɔgbalẽwo kakanɛ. Kpɔ teƒe eve hafi nàdze mɔ.
Ɖoɖowɔwɔ le Lomé le yame ƒe nɔnɔme nu
- Kpɔ yame ŋuti nyagblɔɖiwo kple nyanana siwo Togo ƒe nyadzɔdzɔgbalẽwo kaka la ŋdi sia ŋdi le tsidzaɣi me.
- Di mɔ bubu do ŋgɔ si dzi màto mɔ siwo dzi tsi ɖɔna edziedzi le wò kɔƒe me o.
- Tsɔ dzesidegbalẽwo, telefon si me ga yɔ kple ga sue ɖe kotoku si me tsi megena o me ne tsidzadza sesẽ le edzi.
- Le harmattan me la, kpɔ wò ŋɔti kple ŋkuwo ta, tsyɔ nu noono tsi dzi eye mègawɔ dɔ sesẽ le gota boo o.
- Le tsiɖɔɖɔ megbe la, klɔ tsidzraɖoƒewo kple atike eye nàyi dɔyɔla gbɔ kaba ne ŋutilã xɔ dzo alo dɔmeɖeɖe le wò.
Gazazã siwo yame gbegblẽ hena vɛ
| Gazazã | Nu ka ta | Ga ƒe agbɔsɔsɔ |
|---|---|---|
| Xɔtatɔ alo tsimɔwo ɖɔɖɔɖo | Tsi gena xɔ me le tsidzadza gãwo me | asi si woŋlɔ ɖi |
| Tsi ɖeɖeɖa kple klɔklɔ le tsiɖɔɖɔ megbe | Tsi tsi tre ɖe kpodzi alo xɔ me | etrɔna |
| Moustiquaire kple atike siwo nyãa mu | Asrã ƒe xexeɖemɔ | etrɔna |
| Zémidjan dzi yiyi le tsidzagbewo | Asiwo dzina eye mɔwo didina | etrɔna |
| Xɔ ƒe asuransi | Tsi ƒe nugbegblẽ le nubabla nu | le asuransitɔ ƒe barème nu |
Nu siwo nàdzra ɖo ɖe asi
- Dzesidegbalẽwo ƒe kɔpi le kotoku si me tsi megena o me
- Xɔhaya ƒe nubablagbalẽ alo anyigba ƒe agbalẽ si wokpɔ ta tso tsi gbɔ
- Lampe torche kple batterie externe
- Moustiquaire si me atike le
- Kpekpeɖeŋu gbãtɔ ƒe atikekotoku
- Telefon xexlẽdzesi veviwo siwo woŋlɔ ɖe agbalẽ dzi
Nuwɔna gbegblẽwo le tsidzadza me
- Moto alo afɔ dzi zɔzɔ to mɔ si dzi tsi ɖɔ ɖo si ƒe gɔme mèkpɔna o: tsimɔ siwo le ʋuʋu kple do siwo le mɔ dzi bebena ɖe tsia te.
- Xɔ si nèkpɔ le ɣeyiɣi ƒuƒui me xɔxɔ na haya le aƒelikawo biabia manɔmee ne tsi ɖɔna afima ne tsidzadza sesẽ dza.
- Tsileleɖe le Lomé ƒe ƒutawo ne atsiaƒu le ʋuʋum sesĩe, evɔ tsiʋuʋuwo kplɔa tsilelawo yia atsiaƒu titina ƒe sia ƒe.
- Gbedeasi si le kakam be dzɔgbevɔ̃e aɖe gbɔna xɔxɔ se le dziɖuɖu ƒe nyadzɔdzɔnyatakakaƒewo kpɔkpɔ manɔmee: aʋatsonya siawo kakana kaba le messageries dzi.
Tsidzadza kple dzoxɔxɔ le Lomé: ŋuɖoɖowo
Ɣleti kae me tsi dzana wu le Lomé?
Zi geɖe la, juin ye nye ɣleti si me tsi dzana wu le tsidzaɣi gã la me le ƒuta. Tsi ƒe agbɔsɔsɔ trɔna tso ƒe ɖeka me va bubu me, eye tsidzadza sesẽ aɖewo le mai alo octobre me ate ŋu asẽ nenema ke.
Ɖe harmattan sẽna le fiadu la?
Mesẽna le afima abe dukɔa ƒe dziehe ene o. Gake le ƒe aɖewo me la, ʋuʋudedi ƒe kuɖiɖi tsyɔa dua dzi ŋkeke geɖe, si wɔnɛ be womekpɔa nu didiƒe o eye wòvea ve kple ŋkuwo. Yameʋuwo ƒe mɔzɔzɔwo hã ate ŋu atɔ te ne ʋuʋudedia sẽ ŋutɔ.
Aleke manya ne tsi ɖɔna le kɔƒe aɖe me?
Bia ame siwo le afima, kpɔ tsi ƒe dzesiwo le gliwo ŋu kple ale si agbo nu ƒe kpewo kɔkɔ ɖo. Kɔƒe siwo te ɖe lagune kple bas-fonds ŋu la le afɔku me wu. Yiyi afima kpata le tsidzadza sesẽ megbe ye nye dodokpɔ si nyo wu.
Ɖe wòle be maƒo asa na Lomé le tsidzaɣi me?
Menye nenema kokoko o. Tsidzadzawo sẽna gake wodzana kpuie zi geɖe, eye ɣe dona emegbe. Ɖo ɣeyiɣi ɖe vo le wò ɖoɖowo me, ƒo asa na mɔ siwo dzi tsi ɖɔna eye nàkpɔ ɖokuiwò ta tso mu siwo sɔ gbɔ ɖe edzi le ɣeyiɣi sia me gbɔ.